içinde

Kripto Para Terimleri Kapsamlı Rehber

Kripto paralar ile ilgilenenlerin mutlaka bilmesi gereken terimleri sizler için detaylıca anlattım.

Bilinmesi gereken kripto para terimleri

Bu yazımızda kripto paralarda en çok kullanılan kripto para terimlerinden bahsedeceğiz. Bu terimler önceden kripto paralarla ilgilenenler için çok kolay olsa da yeni başlayanlar bu terimleri kavramakta oldukça zorlanıyorlar. Bu terimler tüm kripto paralarla ilgili içeriklerde geçiyor. Twitter’da gezerken YouTube’da video izlerken kripto paralar hakkında makale okurken, amacım bu terimleri herkesin anlayabileceği hale getirmek ve sizlerin işlerini kolaylaştırmak. Haydi başlayalım.

Not: Yazımızda herhangi bir şekilde yatırım tavsiyesi yer almamaktadır.

Coin nedir?

Coinlerin kendilerine ait blockchainleri ve ağları vardır. Coinlere örnek olarak Ethereum, Polkadot, Tron, Avalanche, Solana gibi coinleri gösterebiliriz. Coinler başka projeden bağımsız olarak faaliyet gösterebilirler. Tokenlerin ise kendi blockchainleri ve ağları bulunmaz. farklı coinlerin blockchainlerinden yararlanırlar, yani tokenler coinlere bağımlıdırlar. Örnek vermek gerekirse, Ethereum’un akıllı sözleşlemeleri üzerinde üretilen projeler emsal gösterilebilir. Ayrıca yeni bir proje çıktığında şu terimi çok duyarız. “Polkadot tabanlı bir projeymiş, Ethereum tabanlıymış, Solana tabanlıymış.” Bu tabanlı kelimesini kullandığımız projeler token olur.

Bir projenin coin mi token mi olduğunu nasıl anlarız?

CoinMarketCap web sitesini kullanarak bu soruyu cevaplayabiliriz. Site üzerinden örnek verecek olursak, Cardona bir coindir, Polkadot bir coindir, Tron bir coindir, token örneği olarak BitTorrent’i gösterebiliriz. Bu tron tabanlı bir tokendir. Token olduğunu anlamak için projenin üzerine tıklayın. Sayfayı kaydırdığınızda “BitTorrent(BTT) nedir?” kısmını göreceksiniz. Burada projenin Tron’un blockchain ağı üzerinde oluşturulduğu bilgisi yer alıyor.

Cartoon Hello GIF by Looney Tunes - Find & Share on GIPHY

Boğa, boğa sezonu nedir?

Boğa terimi yükselişi temsil eder. Boğa sezonları çok büyük yükselişlerin yaşandığı dönemlerdir. Altcoinlerde 100 kata kadar yükselişleri rahatça görülebilir. Ayrıca Bitcoin için 5 kat 10 katlık yükselişler boğa sezonlarında çok normaldir. Boğa sezonunda çoğu kripto para ciddi yükselişler yaşar ve yükseliş trendine girerler. Boğa sezonu ne zaman başlar? Bunu anlamak çok zordur. Bunu anlayabilirseniz çok ciddi kazançlar elde edebilirsiniz. Ancak boğa sezonunun ne zaman bittiğini anlayamazsanız da 2017 yılının sonundaki gibi sıkıntılı bir süreç içerisine girebilirsiniz.

2017’nin sonundaki boğada kimse boğanın biteceğini kestiremedi ve sürekli yükseliş olacağı zannedildi. Öyle olunca da 3 yıllık bir ayı sezonunda tüm boğa sezonunda kazandığınız paraları kaybedebiliyorsunuz.

Ayı, ayı sezonu nedir?

Bu düşüşlerin olduğu döneme ayı sezonu, ayı piyasası diyoruz. Ayı piyasasına Bitcoin üzerinden örnek vermek istiyorum. Bitcoin şu anda 62.000 dolar civarında seyrediyor. Bitcoin’in tüm zamanlar grafiğine baktığımızda 2017 sonlarında yaşanan boğa sezonunu görebiliyoruz. Bitcoin fiyatı 1000 dolardan 20.000 dolara kadar çıktı. Sonrasında değeri 20.000 dolardan 3.200 dolarlara kadar düştü ve çoğu kripto para %90-95 civarında değer kaybetti.

Bu gerçekten çok üzücü ve yıkıcı bir dönemdi. Yani 2017’nin sonlarında giriş yapanlar boğada güzel paralar kazandı. Fakat zamanında çıkmasını bilmeyenler ciddi paralar kaybetti. 3 yıllık ayı döneminde herkes çok büyük zararlar etti, beklemeye devam ettik ve şu anda tekrar boğa sezonundayız. Özetle boğalar güçlü olduğu olduğunda fiyatlar yükseliyor, ayılar güçlü olduğunda fiyatlar düşüyor.

Boğa ve ayı isimleri nereden geliyor?

Ayılar bildiğiniz gibi saldırırken pençesini yukarıdan aşağı doğru savurur ve bu hareket yukarıdan aşağıya düşüşü temsil eder. Boğa ise saldırısını yaparken boynuzlarını aşağıdan yukarıya doğru hareket ettirir. O da aşağıdan yukarıya doğru hareket ettiği için yükselişi temsil eder. Ayı ve boğa kavramları bu şekildeydi, şimdi pump ve dump terimlerine geçiyoruz.

Kripto para terimleri arasında olan pump ve dump anlamı

Pump ve Dump nedir?

Pump dediğimiz aşırı artıştır. Dump dediğimiz ise aşırı düşüştür. Kripto para piyasalarında çok fazla hacim olmadığı için pump dump olayları sıkça yaşanır. Bunu bazen Telegram grupları yapar, bazen de Elon Musk gibi tanınmış kişiler yapar. Nasıl pump-dump yaparlar, nasıl gerçekleşir şimdi de bundan bahsedeceğim.

Pump durumuna bir Telegram grubu üzerinden örnek vermek istiyorum. Bir grubun içerisinde 100.000 kişi olduğunu varsayalım. Bir coin adı veriliyor, adı TAVS coin olsun. TAVS coin pump yazılıyor ve o anda gruptaki herkes coini satın alıyor. Haliyle coinin değeri çok yükseliyor, fiyat bir dakika gibi bir sürede 10 katına çıkıyor. Bu işlemler coini 10 katına çıkmışken alanlara çok zarar veriyor. Pump-Dump işlemlerine dahil olmayın. Bu tarz gruplardan uzak durun.

Bunun haricinde farklı bir pump çeşidi de var. Örnek olarak son zamanlarda büyük pump alan Dogecoin’i gösterebiliriz. Dogecoin üzerinden pump-dump işlerimlerini detaylandıralım.

To The Moon GIF by Shibetoshi Nakamoto - Find & Share on GIPHY

Doge neden artıyor? Dogecoin nedir?

Dogecoin önceleri para transferleri için tercih edilirdi. Şimdi ise yalnızca mizah için kullanılan bir kripto para. Coinin fiyatı şimdilerde son derece yüksek fakat bu artış pump sayesinde oldu. Elon Musk hakkında bir tweet atıyor, farklı ünlüler “Dogecoin to the moon” yazıyor. Kripto para terimleri hakkında bir rehber hazırlıyorken “to the moon” kalıbından da bahsedebilirim. Mesela bir kripto parayı aldığınızda yükseleceğini umut ediyorsanız “to the moon” veya “when lambo” yani Lamborghini ne zaman alıyoruz tadında cümleler kuruyorsunuz. Kısaca yükselmesini istediğiniz coini destekliyorsunuz diyebiliriz. Konumuza dönelim.

Pump genelde kısa sürelik yükselişlerdir. Biraz önce bahsettiğim gibi bir coin adı veriliyor, herkes satın alıyor ve suni bir şekilde yükseltiliyor. Benim görüşüme göre Musk’ın yaptığı da grupların yaptığı da pump. Dogecoin 7 cent civalarındayken Elon Musk tweetler atıyor ve fiyat 37-45 cente kadar çıkıyor. Bu arada sadece bir gün geçiyor. Şimdi ki fiyatı ise 25 cent. Pump sonrası tepeden alan kişilerin ciddi zararda olduğunu tahmin edebilirsiniz. Bu tarz işlemlere dahil olmanızı tavsiye etmem. Daha mantıklı ve hedefi belli olan projelere dahil olun. Pump işlemleri oldukça risklidir. Pump esnasında “FOMO” ile satın alırsanız ciddi zarar edersiniz. Birazdan FOMO kalıbını da anlatacağım.

Bir kripto parada pump ve dump olmasının tek sebebi biri veya birilerinin manipüle etmesi değildir. Güzel veya kötü haberler de pump-dump olaylarına neden olabilir. Güzel haberler nelerdir? Borsa listemeleri ve büyük partnerlikler güzel haber kabul edilebilir. Bitcoin üzerinden örnek verirsek Tesla, Bitcoin ile ödeme aldığını açıklamış ve fiyatta pump denebilecek anlık yükseliş olmuştu. Kötü haber olarak ise coinin bir borsadan çıkarılması örnek gösterilebilir. Bu işleme delist denir.

FOMO ne anlama gelir?

FOMO açılımı “fear of missing out” yani kaçırma korkusudur. Şöyle örnek verebiliriz, bir kripto para çok fazla yükseliyor, %100-200 artış göstermiş. Normalde bu coine girmezsiniz ancak insanlar kaçırma korkusuyla ya %1000 olursa ya çok daha fazla artarsa diye düşünüp “fomolanıyorlar” ve %200 yapmış kripto paraya giriyorlar oradan da düşünce zarar ediyorlar. FOMO kripto para ile yeni ilgilenmeye başlayanların en büyük düşmanıdır. Kısaca, gaza gelmeyin! Sıradaki terimimize geçelim.

FUD nedir?

FUD, fear; korku, uncertainty; belirsizlik ve doubt; şüphe kelimelerinin birleşimidir. FUD terimi, kripto paraları kötü yönde etkileyebilecek olan haberleri ifade etmek için kullanılır ve belirli bir kripto paranın fiyatını manipüle etmek isteyen gruplar tarafından sıklıkla yayılırlar. FUD nasıl ortaya çıkar? Örneğin, TAVS kripto parasına sahipsiniz ve bu kripto para hakkında FUD çıkıyor. FUD çıkması ise şu şekilde olur, mesela Binance tarafından sahip olduğun kripto para delist edilecek diye bir haber ortaya atılıyor. Sonra fiyat düşüyor, fiyatı düşünce de panik yapıp satıyorsunuz. Aslında bu FUD gerçek değil, sadece kötü bir dedikodu. Bazı FUD’lar gerçek olabilir ancak bunu zaten kolaylıkla fark edersiniz. Okuduğunuz haberlerin gerçekliğini araştırın ve tuzaklara düşmeyin. Sırada kripto para ile ilgilenenlerin dilinden düşmeyen bir terim var.

Cryptocurrency Hold GIF - Find & Share on GIPHY

HODL ne demek?

Hodl, Türkçe tutmak anlamında kullanılır. 2013 senesinde Bitcoin Talk forumunda bir kullanıcı hold yazacağı yerde hodl yazmış. Bu terim zaman içerisinde efsaneleşti ve bu şekilde kullanılmaya devam ediliyor. Aslında bir kullanıcının yaptığı yazım hatası yüzünden hold yerine hodl diyoruz. Hodl dediğimiz şey uzun vadeli olarak bir kripto parayı elimizde tutmaktır. Yani düşük fiyattan bir kripto para keşfediyor ve uzun süre boyunca o kripto paraya ellemiyoruz. Örneğin, 2015-2016 yıllarında Ethereum alsaydınız ve 5 yıl boyunca hodl etseydiniz ciddi bir artış elde etmiş olurdunuz.

Hodl’da iki kritik unsur vardır. Öncelikle doğru kripto parada hodl yapmanız önemlidir. Yani hiçbir kullanım alanı olmayan öylesine çıkarılmış coin veya tokenlerde hodl yapılmaz. Uzun vadeli projesine güvendiğiniz projeleri satmayarak, değerinin artmasını bekleyebilirsiniz. Hodl’ın mantığı budur.

ATH nedir?

ATH dediğimiz “all time high” kalıbının kısaltmasıdır. Türkçe olarak tüm zamanların en yükseği olarak düşünebilirsiniz. Bir kripto paranın ulaştığı en yüksek fiyat seviyesini ifade eder.

ATL nedir?

ATL ise “all time low” kalıbının kısaltmasıdır. Tüm zamanların en düşük fiyat seviyesini ifade eder. Girdiğiniz coinlerin ATH ve ATL seviyelerini bilmek önemlidir. Fiyat analizlerinizi daha isabetli yapmanıza yardımcı olacaktır.

Airdrop nedir, neden yapılır?

Kripto paralarda airdrop dediğimiz şey ücretsiz olarak coin veya token kazanmanız olarak özetlenebilir. Kripto projeleri, reklam vermek yerine direkt kripto para ekosisteminde bulunan insanlara airdrop düzenleyerek tanıtım yapmayı tercih eder. Reklama bütçe harcamak yerine ekosistemi bilen kullanıcılara airdrop dağıtarak o bütçeyi daha verimli kullanırlar.

Örneğin, zamanında Uniswap borsası bir airdrop düzenledi. Uniswap adında bir token çıkardılar ve Uniswap kullanıcılarına 3.000-4.000 dolar değerinde hediye airdrop Unitoken dağıttılar. O zaman Unitoken değeri 3 dolardı ve hediye 3.000-4.000 dolar ediyordu. Bugün bu tokenin değeri 23 dolar civarında. Telegram üzerinde çok fazla dolandırıcı airdrop yapıldığını da belirtmek istiyorum. Güvenilir kaynaklardan paylaşılmayan airdroplara dahil olmayın. Airdrop konusu bu kadar, şimdi arbitraj terimine geçelim.

Arbitraj nedir, nasıl yapılır?

Ortada bir kripto para var ve iki borsada bu kripto paranın fiyatları farklı, birinde ucuz diğerinde pahalı. O kripto parayı ucuz borsadan alıp, pahalı borsada satıyorsunuz. Buna arbitraj deniyor. 2017-2018 yıllarında çok fazla arbitraj yapılıyordu, artık borsaların botları bu durumu kontrol altında tutuyor. Günümüzde fiyat farkları o zamanlardaki kadar yüksek değil ve pek arbitraj fırsatı bulunmuyor.

Bitcoin dominance nedir?

Bitcoin dominance, Bitcoin’in kripto para piyasasındaki hakimiyetini ifade eden bir terimdir. Bitcoin, sahip olduğu piyasa değerini kripto para piyasasının toplam değerine oranlayarak bu değeri bulabiliriz. Peki, Bitcoin dominance değerini nasıl görebiliriz ve Bitcoin dominance piyasayı nasıl etkiler?

CoinMarketCap sitesinin ana sayfasının üst kısmında dominance bilgisini görebilirsiniz. Bitcoin dominance değeri düştüğünde altcoinlerde hareketlenmeler gerçekleşir. Bu iki durum birbirleriyle bağlantılıdır.

Coin burn nedir?

Coin burn, kripto paranın belirli bir bölümünün proje ekibi tarafından tekrar kullanılamaz hale getirilmesidir. Yakılan kripto paralar dolaşımdaki toplam adedin azalmasına neden olur. Bu durum fiyata ciddi anlamda etki eder. Adedi azaldığı içi fiyatında artış olur.

FA ve TA nedir?

FA, “Fundamental analysis” yani temel analizdir. TA, “Technical Analysis” ise teknik analizdir. Teknik analiz genellikle grafik yorumlama ile ilgilidir. TA, TradingView gibi siteler üzerinden yapılabilir. Temel analiz ise CoinMarketCap gibi siteleri kullanarak haber takibi yaparak, projelerin sosyal medya hesaplarını takip ederek, ekibin güncel çalışmalarını takip ederek ve partnerlik eylemlerini kontrol ederek yapılabilir.

Genelde kripto paraların teknik ve temel analizini birlikte yürütmeniz gerekir. Sadece teknik veya temel analiz yaptığınızda yanıltıcı sonuçlar alabilirsiniz. Sıradaki terimimiz FORK.

Fork nedir?

Fork’u Türkçe’ye çatallanma olarak çevirebiliriz. Çatallanma, ekip içerisinde bir anlaşmazlıktan veya büyük bir hack sonucunda ortaya çıkabilir. Örneğin, 2017 yılında Bitcoin topluluğu içinde büyük bir anlaşmazlık ortaya çıktı ve bunun sonucunda fork oluştu. Bitcoin Cash ve Bitcoin Gold ortaya çıktı.

Çatallanma sonucu ortaya çıkan kripto para birimlerinden hangisinin öne çıkacağı, ekosistemi oluşturan borsalar, kripto para kullanıcıları ve madenciler tarafından belirlenir. Fork, aşırı kullanılan bir terim değildir ancak zaman zaman popüler olabiliyor. Halving terimi ile rehberimize devam ediyoruz.

Halving nedir?

Halving, madencilik ile üretilen kripto para birimlerinde madencilik üretiminde blok başına düşen ödülün belirli aralıklarla yarıya düşürülmesidir. Peki, Bitcoin halving nedir?

Bitcoin, madencilik ile üretilen bir kripto para birimidir. Madenciler çözdükleri her blok başına BTC ödülü alırlar. Böylece hem Bitcoin üretimi yapılır hem de blockchain alanındaki işlemler gerçekleştirilir. Bitcoin halving ile blok başına alınan ödül yarı değerine düşürülür. Bitcoin’in ilk çıktığı yıllarda blok başına 50 BTC ödül veriliyordu. Bitcoin ağındaki ilk halving işlemi 2012 yılında gerçekleşti ve blok başına düşen ödül miktarı 25 BTC oldu. Bitcoin’de halving işlemi dört yılda bir yapılıyor. Blok başına düşen ödülün azalması Bitcoin’in fiyatını artırıyor. Kronolojik sıralamaya baktığınızda Bitcoin’in her halvingden bir yıl sonra boğa sezonuna girdiğini görebilirsiniz.

ICO nedir?

ICO’nun açılımı olan “Initial Coin Offering”, Türkçe olarak da ilk coin arzı olarak düşünülebilir. Projelere fon toplamak için üretilen coinlerin ilk defa satılmasıdır. Çoğu proje piyasaya çıkmadan önce ICO düzenler ve fon toplar. Toplanan fonlar ile projelerini geliştirirler. Ancak ICO’lar oldukça risklidir. 2018 yılının başında çok fazla ICO ortaya çıkmıştı ve bunların çoğunun dolandırıcı olduğunu hep birlikte gördük. Proje hakkında biraz bile şüphe duyuyorsanız ICO’ya dahil olmayın.

Stable coin nedir?

Stable coinler kripto para birimi fiyatlarında görülen doğal fiyat dalgalanmasını gidermek için tasarlanmıştırlar. Stable coinler genellikle değeri başka bir fiyat para birimine veya değerli bir varlığa sabitlenmiş kripto para türleridir. Piyasada en çok bilinen ve en çok kullanılan stabil kripto para USD Tether’dir.

Satoshi birimi nedir?

Bitcoin’in en ufak birimi Satoshi’dir. Adını Satoshi Nakamoto’dan almıştır. Satoshi Nakamoto kim diye soracak olursanız da 2008 senesinde Bitcoin’i yaratan kişi veya kişilerin takma adı diyebiliriz. Satoshi 1 BTC’nin 100 milyonda birini temsil eder.

Whitepaper nedir?

Yeni bir kripto para projesi çıkacağı zaman bu proje hakkında bilgi sahibi olmak istersiniz. Bunun için ilgili projenin whitepaper’ını okumanız gerekir. Proje hakkındaki tüm detayları whitepaper üzerinde bulabilirsiniz. Whitepaper sayesinde projenin çözmek istediği problemin ana hatlarını, çözümünü, ürünlerin ayrıntılı tanıtımını, mimarisini ve her türlü detayı whitepaper sayesinde öğrenebilirsiniz.

NFT nedir?

NFT’nin açılımı “Non-Fungible Token”‘dir. Başka bir eşi bulunmayan dijital varlıklardır. Sınırlı sayıda üretilen eşsiz ve benzersiz tokenlardır. NFT’ler son zamanlarda çok popüler oldular. NFT tabanlı projeler ciddi anlamda talep görüyorlar.

İlginizi çekebilir: En İyi 7 NFT Satış Sitesi

DeFI nedir?

DeFI’nin açılımı “Decentralized Finance” yani merkezi olmayan finans anlamına gelir. Akıllı sözleşmeler, dijital varlıklar, protokoller, merkeziyetsiz uygulamalar gibi tüm ürün ve hizmetlerin birleşimine DeFI diyebiliriz. DeFI adından da anlaşılabileceği gibi herhangi bir merkeze bağlı olmayan ve herhangi bir otoriteye ihtiyaç duymayan blockchain ağları üzerine inşa edilmiş finansal sisteme verilen genel addır.

Sen de tavsiyele:
Altay Kunt

Yazar Altay Kunt

Ben Altay Kunt. Ege Üniversitesi Muhasebe ve Vergi bölümü mezunuyum. Yıllardır kripto paralar ve teknoloji ile ilgileniyorum. Tecrübelerimi Tavsiyele üzerinden sizlerle paylaşıyorum.

Bir cevap yazın

Avatar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

2. El yenilenmiş telefon satın alma rehberi

En İyi Yenilenmiş Telefon Modelleri

Öğretmeninize Alabileceğiniz Hediyeler